De ontdekking van de HBO-bibliotheek

Bruine en Groene nota's

asca bibliotheek 1986 Het overleg van bibliothecarissen van sociale academies richtte zich in eerste instantie vooral op de werksituatie in de eigen sector. Maar in 1974 kwam plots een heel ander thema in beeld. Het was de ontdekking van de ' HBO-bibliotheek ', een nieuwe loot aan de bibliotheekstam.

Begin jaren '70 had de toenmalige Rijkscommissie van Advies inzake het Bibliotheekwezen onderzoek gedaan naar de bibliotheekvoorzieningen in het hoger onderwijs. Vervolgens produceerde een subcommissie in 1974 een discussiestuk ('Nota inzake bibliotheken van instellingen voor hoger beroepsonderwijs : aanbevolen normen voor bibliotheekvoorziening', de zgn. Bruine nota).

Deze veelbesproken nota en bovenal de herziene versie (de zgn. Groene nota) leidden de geboorte in van het nieuwe bibliotheekfenomeen. Op 12 mei 1976 was het zover. In Utrecht werd de Groep HBO-Bibliotheken opgericht, voorloper van de huidige afdeling Hogeschoolbibliotheken van de Nederlandse Vereniging van Bibliothecarissen (NVB). Wie meer wil lezen: de geschiedenis van de HBO-bibliotheek is overzichtelijk beschreven in 'Een kwarteeuw bibliotheek en documentatie in Nederland; onder red. van J. van Goinga-van Driel' (1987).

Groep HBO-Bibliotheken

Ik viel bij de ASCA in 1974 dus eigenlijk met mijn neus in de boter. Er was van alles aan de hand, zowel binnen als buiten de school. En in bibliotheekopzicht waren het razend interessante ontwikkelingen, waarbij heel wat pionierswerk kwam kijken.

Van 1979 tot 1982 nam ik deel aan een Commissie Financiering die de Groep HBO-Bibliotheken had ingesteld. Medecommissieleden waren: Jos Mollen (voorzitter), Kees Boon en Zas Mesman. Deze commissie had de opdracht om voorstellen te doen voor een adequate bekostiging van de HBO-bibliotheken. Een buitengewoon lastige opdracht omdat allerlei ijkpunten om ons heen ook in beweging kwamen (o.a. het bekostigingssysteem van het HBO). Niettemin lukte het ons om een aantal gezichtspunten te formuleren voor een meer zakelijke, marketingachtige benadering van de HBO-bibliotheek. Als rapporteur van de commissie was ik verantwoordelijk voor de conceptteksten. Wanneer ik die soms moeizame formuleringen nog eens herlees, zie ik daarin vooral een poging om door te dringen op onbekend terrein. ('HBO-bibliotheken tussen bekostiging en kwaliteitsbepaling', 1982).

Onderwijsbibliotheek

Je zou denken dat twintig jaar later de meeste witte vlekken wel in kaart waren gebracht. Dat hogeschoolbibliotheken inmiddels toe waren aan consolidatie. Niets is minder waar, afgaande op de onderwerpen op verschillende elektronische discussielijsten. Net als in de beginjaren '70 wordt er gevraagd naar normen, richtlijnen en kwaliteitscriteria. En meer dan ooit lijken externe ontwikkelingen het perspectief van de HBO-bibliotheek te bepalen: duaal en afstandsleren, vraagsturing, het streven naar kenniscentra; e-learning en de onderwijskundige benadering van informatie- en onderzoeksvaardigheden; nieuwe bibliotheeksystemen, portalsites, contentmanagementsystemen en zelf-uitleenautomaten; productie van digitale leermiddelen; de arbeidsmarktpositie en de opleiding van HBO-informatiespecialisten (hoe toekomstige functies ook mogen gaan heten). Er is werk aan de winkel.

Bedrijfsbibliotheek

Ik heb het bibliotheekvak nog geleerd als handwerk. Een ambacht dat vooral dreef op vingerspitsengevoel, waarbij het gaat om een balans tussen aandacht voor mensen, kennis van informatiematerialen en technische vaardigheden. Ergens halverwege de jaren '80 is die opvatting ingehaald door een meer bedrijfsmatige benadering. De eerder genoemde Commisse Financiering heeft daar trouwens zelf aan bijgedragen. Typerend voor die nieuwe benadering is dat de bibliotheek wordt gezien als een (open) systeem. De dienstverlening mag zich niet beperken tot traditionele routines, maar moet uitgaan van moderne marketing- en managementprincipes. Alles draait nu om begrippen als strategische visie en het sturen van processen. Resultaatgerichtheid, klantgerichtheid en kwaliteitstoetsing staan centraal. Met de slogan: 'meten is weten'.
Mijn stelling is dat hogeschoolbibliotheken niet alleen een taak hebben als media- en informatievoorziening voor het onderwijs. Evenals Annette Wewel ben ik van mening dat er ook een rol ligt als bedrijfsbibliotheek (in bibliotheekland getypeerd als 'speciale bibliotheek'). Die rol kan inhouden: advisering aan opleidingen over het ontsluiten en distribueren van interne informatie, samenwerken met ICT diensten bij het opzetten van eigen repositiories, meewerken aan onderwijsinnovatie, onderzoeksprojecten, etc.

Ik ben ervan overtuigd dat een bedrijfsmatige benadering onontbeerlijk is voor een eigentijdse, heldere bibliotheekvisie. Al denk ik ook dat de combinatie met die ambachtelijke, intuïtieve aanpak evenmin gemist kan worden.

De ontdekking van de HBO-bibliotheek

Bibliotheken - overzicht