Achtergrondinformatie

Deze webpagina's horen bij een leskist van de Openbare Montessorischool "De Plotter" te Zutphen.

Hoe is de kist ontstaan?

Clasien Burkels was leerkracht op de Openbare Montessorischool, tegenwoordig "De Plotter" in Zutphen. Zij deed in 1992 examen voor het diploma Montessori-basisonderwijs. Voor het praktijkdeel daarvan kreeg zij het idee om een stenenkist te maken, als hulpmateriaal voor het Kosmisch Onderwijs.

Kosmisch Onderwijs en Opvoeding (KOO) is een centraal begrip in het Montessorionderwijs. Het Kosmisch Onderwijs voedt kinderen op om de wereld -de kosmos- te leren kennen, te beschermen en mede te vormen. Stenen, fossielen en mineralen geven vaak aanleiding tot bewondering en verwondering. Ze getuigen ook van het ontstaan en de vorming van de aarde. Door middel van een leskist kunnen kinderen letterlijk in aanraking komen met de geologie, met stenen, hun geheimen en hun geschiedenis. Educatief materiaal over geologie is echter niet ruim voorhanden. Een leskist met stenen, fossielen en mineralen voorziet dus zeker in een behoefte.

Jo Han Khouw, een vriend van Clasien, was al jarenlang lang geïnteresseerd in stenen, fossielen en mineralen. Clasien wist daarvan. En dus werd de stenenkist meteen een gezamenlijke project.

Er werd een selectie gemaakt van stenen Jo's verzameling, aangevuld met stenen die hij van anderen had gekregen en enkele gekochte exemplaren. (Een stukje meteoriet bijvoorbeeld vind je zelf niet zo gauw). De hoofdpersoon in het hele verhaal stond eigenlijk ook al direct klaar: een vrolijke vuursteen die –het kon niet anders- Jan Steen werd gedoopt. Speciaal voor hem en de andere stenen maakte een andere kennis van Clasien, Dhr. Mosterd, een een mooie houten kist. En bij de verzameling werden begeleidende teksten geschreven.

De kist bestaat inmiddels al 17 jaar. Hij blijkt in de praktijk goed bruikbaar. In 2000 werd de eerste versie aangepast. De inhoud werd uitgebreid en de begeleidende tekst ingrijpend gewijzigd. In 2001 en 2003 volgden nog enkele kleinere aanpassingen in de inhoud en de tekst. Naar aanleiding van de laatste aanpassing kwam de gedachte op om ook een website over de stenen te maken (2003). Foto's van de stenen kunnen nu ook los van de kist worden bekeken.

Over de inhoud van de kist

De samenstelling van leskist is vooral pragmatisch tot stand gekomen. Richtlijnen of criteria voor educatief geologisch materiaal waren er niet. Vertrekpunt was het feit dat kon worden geput uit een hoeveelheid al beschikbaar materiaal. Zonder dat aanwezige materiaal hadden stenen speciaal verzameld of aangekocht moeten worden. De kist mocht in principe echter weinig of geen geld kosten. De uiteindelijke selectie van stenen is en blijft natuurlijk persoonlijk. Een andere samenstelling had ook gekund. Maar de bedoeling erachter verandert er niet wezenlijk door.

De inhoud van de kist is grofweg te verdelen in 2 groepen.

De stenen 3 t/m 8 zijn bedoeld voor een eerste -vooral zintuiglijke- kennismaking met stenen objecten. Bij elke steen kun je de vraag stellen: wat valt er allemaal aan te zien en te voelen? Welke verschillen zijn er eigenlijk tussen de ene en de andere steen?

Bij de stenen 9 t/m 18 wordt een relatie gelegd met hun oorsprong. Waar komen deze stenen vandaan, hoe zijn ze gevormd? En wat was het landschap waar zij deel van uitmaakten? Er zijn niet alleen verschillende soorten stenen, maar ook verschillende soorten landschappen. Wat kan een steen daarover vertellen?

Stenen 1 (Jan Steen), 2 (meteoriet) en 18 (vuursteen mes) hebben een speciale rol.
Jan Steen is de hoofdbewoner van de kist. En de verteller van het verhaal. Hij heeft als enige een gezicht, zodat hij 'contact' kan maken met de kinderen.
De meteoriet vertegenwoordigt de kosmos, met daarin ons zonnestelsel en onze aarde. Het is een kruimeltje uit het heelal, dat verwijst naar onvoorstelbare afstanden, afmetingen en tijdsdimensies.
Het vuurstenen mes staat voor de relatie tussen mens en stenen. Mensen hebben tijdens hun bestaan op vele manieren stenen gebruikt, als bouwmateriaal, als gereedschap, als wapen, als versiering, etc.

Elke steen in de kist kan worden gebruikt om een microthema op te voeren. Bijvoorbeeld het verschil tussen natuursteen en door mensen gemaakte steen. Of stenen die afkomstig zijn uit een vulkaan, of een woestijn. Elk van deze microthema's kan op verschillende manieren worden uitgewerkt, met diverse voorbeelden, activiteiten, demonstraties etc. De microthema's kunnen op hun beurt aanknopingspunt zijn voor een groter verhaal over de geschiedenis van de aarde (de geologie) en de ontwikkeling van het leven (paleontologie, de evolutie).

Meer informatie over het gebruik van de kist is op te vragen bij de Openbare Montessorischool "De Plotter" te Zutphen. Contactpersoon: Deana Brummelman

• Idee en teksten: Clasien Burkels
• Stenenverzameling, teksten en webontwerp: Jo Han Khouw
  Van de 32 getoonde stenen zijn er 19 zelf verzameld De andere 13 stenen zijn verkregen door schenking of aankoop
• Foto's: Monique Overdijkink en Ineke Boschloo
• De kist is gemaakt door Dhr. Mosterd

Recente aanpassingen:

• wijziging en aanvulling zomer 2009: de kist en de website licht aangepast. Een tijdelijke extra steen (nr. 19) en een pagina over Charles Darwin werden toegevoegd. Daarnaast is de kist uitgebreid met extra materiaal voor de middenbouw. Zie hieronder.
• tekstuele aanpassingen maart 2010

Extra materialen voor de middenbouw

De stenenkist oftewel de kist van Jan Steen is bedoeld als een kennismaking met de geologie - de wereld van stenen, mineralen en fossielen - voor de leerlingen van de onderbouw en de middenbouw. Al enige tijd bestond het idee om de kinderen in de middenbouw nog meer materiaal te geven waarmee zij zich verder kunnen verdiepen in het ontstaan van de aarde en de verschillende vormen van het leven.
Dat materiaal is er nu.

• Er zijn 8 sets met extra stenen en fossielen en bijbehorende opdrachtkaarten.
  De opdrachten kunnen grotendeels zelfstandig uitgevoerd worden door de kinderen.
  Op de opdrachtkaarten staat aangegeven waar ze de materialen kunnen opzoeken en wat ze er vervolgens mee moeten doen. Op de achterkant staat uitleg.
• Er zijn ook een paar creatieve opdrachten bij: het maken van bladafdrukken of voetsporen in klei, en ammonieten van klei maken.
• Er is een zelfgemaakt model van een vulkaan beschikbaar. Deze vulkaan bootst met heel eenvoudige middelen drie vulkanische activiteiten na: aswolken, lavastroom, vuurspuwen.
• Naast de kist van Jan Steen, de extra materialensets en het vulkaanmodel is er nog deze website. Deze site bevat foto’s van alle stenen in de stenenkist, met de bijbehorende teksten. De leerlingen kunnen dus op elk gewenst moment de inhoud van de kist zien. Ook als de kist zelf niet bij de hand is. Daarnaast kunnen ook anderen een kijkje nemen.