Thom Puckey
S4 - Book O
Rhetoric / Dialectic / 12.00
PM / Gold / Library / Polyhymnia
Stadsmarkering S4 staat voor het vierde teken (de O) in de naam
CRUONINGA. Hij staat aan de Friesestraatweg, richting Zuidhorn. Het
ontwerp is van de Engelse kunstenaar Thom Puckey, die zich in 1978 in
Nederland vestigde.
Hij liet een 17 meter hoge fabrieksschoorsteen bouwen, met ouderwets
vakmanschap gemetseld. Het verhaal gaat dat het voor het betreffende
constructiebedrijf de eerste keer was sinds de jaren ’60 dat zij een
dergelijke opdracht kregen. De fabriekspijp is duidelijk herkenbaar als
een icoon van een afgesloten industrieel tijdperk. En als een
herinnering aan vroegere Groningse bedrijvigheid: de steenfabrieken, de
aardappelmeel- en strokartonfabrieken (Polyhymnia
wordt soms ook wel de muze van de landbouw genoemd). Zelfs kun je nog
een link leggen met de beeldbepalende vijf
pijpen van de voormalige Hunzecentrale, de oude
elektriciteitscentrale van de stad Groningen. De centrale werd in de
jaren ’80 stapsgewijs uit gebruik genomen. De vijf pijpen werden op 25
april 1998 opgeblazen.
Het bijzondere aan Puckey's schoorsteen zijn de negen grillige bronzen
takken die eruit steken. Puckey zelf heeft het over "a crazy tree with branches like tongues or
flames”. Andere beschouwers zagen er horens in of onkruid
of fabrieksrook. Boomachtige structuren komen in Puckey’s werk vaker
voor. Bijvoorbeeld in Three trees, six senses aan het
Binnengasthuisplein, Amsterdam en de boomfontein
in Kattenbroek Amersfoort. Maar voor veel uitleg moet je niet
bij Puckey zijn: “One can perhaps
explain an idea,a concept, a fact; but the effect of a work is
unpredictable…" (bron: Stadsmarkering Groningen, red. Paul
Hefting en Camiel van Winkel. 1990).
Dit werk van Puckey heeft de
afgelopen jaren in mijn ogen veel aan betekenis gewonnen, juist op deze
locatie. Op de grote foto (banner) zie je op de achtergrond de huizen
van de nieuwe woonwijk Reitdiep. De huizen zijn bekleed met hetzelfde
materiaal waar ook de fabriekspijp mee is gebouwd: baksteen.
Wat je niet ziet is dat die wijk in aanbouw is gepland langs de boorden
van de gelijknamige rivier het Reitdiep.
Deze meanderende benedenloop van de vroegere Hunze vormde vroeger een
open verbinding tussen Groningen en de Lauwerszee. Het Reitdiepdal is
een van de oudste cultuurlandschappen van Europa. Iets verderop, aan de
overzijde van het water ligt het Zernikecomplex, het campusterrein van
de Rijksuniversiteit van Groningen en de Hanzehogeschool. En
aangrenzend is er het Zernike Science Park. Dit gebied zal zich
ontwikkelen tot een knooppunt van kennisintensieve bedrijven
– vaak aan RUG of HHS gerelateerd- , o.a. op gebied van life science en
ICT.
Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat
Puckey deze ontwikkelingen 18 jaar geleden kon voorzien. Maar toch, als
je nu naar zijn kunstwerk kijkt zie je een wonderlijk mooie metafoor
waarin verleden, heden en toekomst zijn samengebald. Een fabriekspijp
die herinnert aan vroegere ambachtelijke en industriële productie.
Concrete, fysieke processen. Veel van die bedrijvigheid is verdwenen.
Maar soms zijn dezelfde materialen en dezelfde ambachtelijkheid ook
vandaag de dag nog zichtbaar (baksteen, metselwerk, woningbouw). En er
komen heel veel nieuwe bedrijven bij. Kennisgeoriënteerd,
toekomstgericht. Maar met abstracte, minder zichtbare of herkenbare
activiteiten en producten. De bronzen takken die uit het metselwerk
groeien. Een schoorsteen als industrieel monument. En tegelijk een boom
van kennis.
