Thom Puckey
S4 - Book O
Rhetoric / 12.00 PM / Library /
Dialectic / Gold / Polyhymnia
Stadsmarkering S4 staat voor het vierde teken (de O) in de naam CRUONINGA.
Hij staat aan de Friesestraatweg, richting Zuidhorn. Het ontwerp is van de
Engelse kunstenaar
Thom
Puckey, die zich in 1978 in Nederland vestigde.
Hij liet een 17 meter
hoge fabrieksschoorsteen bouwen, met ouderwets vakmanschap gemetseld. Het
verhaal gaat dat het voor het betreffende constructiebedrijf de eerste keer was
sinds de jaren ’60 dat zij een dergelijke opdracht kregen. De fabriekspijp is
duidelijk herkenbaar als een icoon van een afgesloten industrieel tijdperk. En
als een herinnering aan vroegere Groningse bedrijvigheid: de steenfabrieken, de
aardappelmeel- en strokartonfabrieken (Polyhymnia
wordt soms ook wel de muze van de landbouw genoemd). Zelfs kun je nog een link leggen met de
beeldbepalende vijf pijpen van de voormalige
Hunzecentrale, de oude
elektriciteitscentrale van de stad Groningen. De centrale werd in de jaren ’80
stapsgewijs uit gebruik genomen. De vijf pijpen werden op 25 april 1998
opgeblazen.
Het bijzondere aan Puckey's schoorsteen zijn de negen grillige
bronzen takken die eruit steken. Puckey zelf heeft het over "a crazy tree with
branches like tongues or flames”. Andere beschouwers zagen er horens in of
onkruid of fabrieksrook. Boomachtige structuren komen in Puckey’s werk vaker
voor. Bijvoorbeeld in Three
trees, six senses aan het Binnengasthuisplein, Amsterdam en de
boomfontein in Kattenbroek
Amersfoort. Maar voor veel uitleg moet je niet bij Puckey zijn: “One can
perhaps explain an idea,a concept, a fact; but the effect of a work is
unpredictable…" (bron: Stadsmarkering Groningen, red. Paul
Hefting en Camiel van Winkel. 1990).
Dit werk van Puckey heeft de afgelopen jaren in mijn ogen veel aan betekenis
gewonnen, juist op deze locatie. Op de grote foto (banner) zie je op de
achtergrond de huizen van de nieuwe woonwijk Reitdiep. De huizen zijn bekleed
met hetzelfde materiaal waar ook de fabriekspijp mee is gebouwd:
baksteen.
Wat je niet ziet is dat die wijk in aanbouw is gepland
langs de boorden van de gelijknamige rivier het Reitdiep.
Deze meanderende benedenloop van de vroegere Hunze vormde vroeger een open verbinding
tussen Groningen en de Lauwerszee. Het Reitdiepdal is een van de oudste
cultuurlandschappen van Europa. Iets verderop, aan de overzijde van het water
ligt het Zernikecomplex, het campusterrein van de Rijksuniversiteit van
Groningen en de Hanzehogeschool. En aangrenzend is er het Zernike Science
Park. Dit gebied zal zich ontwikkelen tot een
knooppunt
van kennisintensieve bedrijven – vaak aan RUG of HHS gerelateerd- , o.a. op
gebied van life science en ICT.
Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat Puckey deze ontwikkelingen 18 jaar geleden
kon voorzien. Maar toch, als je nu naar zijn kunstwerk kijkt zie je een
wonderlijk mooie metafoor waarin verleden, heden en toekomst zijn samengebald.
Een fabriekspijp die herinnert aan vroegere ambachtelijke en industriële
productie. Concrete, fysieke processen. Veel van die bedrijvigheid is verdwenen.
Maar soms zijn dezelfde materialen en dezelfde ambachtelijkheid ook vandaag de
dag nog zichtbaar (baksteen, metselwerk, woningbouw). En er komen heel veel
nieuwe bedrijven bij. Kennisgeoriënteerd, toekomstgericht. Maar met abstracte,
minder zichtbare of herkenbare activiteiten en producten. De bronzen takken die
uit het metselwerk groeien. Een schoorsteen als industrieel monument. En
tegelijk een boom van kennis.
