Heiner Müller
S 6 - Book I, Bruchstück für Luigi Nono
Music / 7.00 PM / Fugue / Concert / Sky Blue /
Eutherpe
Stadsmarkering S6 staat voor het zesde teken (de I) in de naam CRUONINGA. De
markering is gesitueerd bij een bosje langs de N46, bij het kruispunt
Noordzeeweg-Beneluxweg, ten NO van de stad. Hij is toegankelijk via de
naastgelegen Wolddijk, bij Noorderhogebrug. Vanaf die weg is het kunstwerk
echter niet zichtbaar. Je moet eerst over een houten brug over een sloot, dan
het pad door het bosje volgen.
Het kunstwerk bestaat uit zes zwarte
stenen blokken en een ongeveer tien meter hoge stenen toren.
De blokken doen onmiskenbaar denken aan graftombes of doodskisten. Ze hebben
een onderkant van gemetselde steen, het "deksel" is van beton. De bovenzijdes
waren ooit bedekt met houten platen, beschilderd met delen van de wereldkaart.
Met rode stippen waren plaatsen aangegeven waar oorlogsgeweld woedde. De toren is
aan de voorzijde bekleed met zwarte platen. Met witte letters is daar bij wijze
van grafschrift een gedicht in gegraveerd. In eerste instantie had Libeskind de
Italiaanse avant-garde componist Luigi Nono (1924 – 1990)
uitgenodigd om een ontwerp te maken. Nono overleed echter voortijdig.
Een vriend van hem, de Duitse auteur en dramaturg, Heiner Müller
(1929 - 1995) kreeg vervolgens de opdracht en droeg zijn ontwerp op aanNono
("Bruchstück für Luigi Nono", ook wel "Monument voor de dood"). Müller overleed
enkele jaren later, in 1995.
Hieronder de complete tekst:
BRUCHSTÜCK FÜR LUIGI NONO
DAS GRAS NOCH
MÜSSEN WIR
AUSREISSEN DAMIT
ES GRÜN BLEIBT
In Auschwitz
Die Nagelspur
Mann über Frau
Über Kind
Die zerbrochnen Gesänge
Der Kirchenchor
Der Maschinengewehre
Gesang
Der zerschnittenen
Stimmbänder der Marsyas
Gegen Apoll
Im
Steinbruch der Völker
Das Fleisch der Instrumente
Welt ohne Hammer und Nagel
Unerhört
Müller wilde met dit ontwerp uitdrukken dat het belangrijk is om de dood een
plaats te geven. "Every people needs the memory of their dead. In order to
have and identity. Without a past there is no future, only the present. My
marker opposes a thinking that declares as eternal the present".
In zijn
ontwerp had Müller oorspronkelijk ook muziek en elektronische sensors verwerkt.
Bij het naderen van het kunstwerk waren flarden van kindergeschreeuw te horen en
het krassen van nagels op steen. Om middernacht weerklonk een compositie van
Luigi Nono. Omwonenden vonden die geluiden echter afschrikwekkend, vooral voor kinderen die hier in de omgeving spelen.
De geluidsinstallatie is toen verwijderd.
Ook de houten dekplaten met werelddelen op de grafkisten
zijn - door vernieling - grotendeels verdwenen. Hier en daar zie je nog wat
resten plaatmateriaal. Het geheel ademt een sfeer van beklemming,
troosteloosheid en verval. Ook al wordt op de foto veel van die somberheid
verzacht door het zomerse groen van bomen en weiland.
Ik kan
me indenken dat sommige bezoekers weinig waardering voor dit kunstwerk
kunnen opbrengen, misschien wekt het zelfs afkeer. Maar waarschijnlijk was
Müller juist op zo'n schokeffect uit. Zijn monument - en zeker het gedicht -
verwijst naar alle verschrikkingen, geweld, oorlog en angst, overal in de
wereld, ook vandaag de dag. Als argeloze voorbijganger ben je daar niet op
voorbereid.
Niettemin schuilt er in Müllers gedicht ook een beetje hoop, dat
het ooit beter wordt. Hoe tegenstrijdig ook. Das Gras ausreissen damit es
grün bleibt. Als je de vervallen graftombes goed bekijkt, zie je dat ze
hier en daar begroeid raken met mos en gras.
