|
Leonhard Lapin
S9 - Book
A, Architektron Urania
Tot 2002 was het kunstwerk bereikbaar via een achteraf weggetje: de Kooiweg, van de Helperzoom naar het industrieterrein aan het Winschoterdiep. Deze weg die de twee sporen kruiste is voorjaar 2002 afgesloten en vervangen door een fietstunnel iets verderop. Sindsdien kun je niet meer op een normale manier bij de markering in de buurt komen. Fotograferen kan nog het beste vanaf het voetbalveld aan de Kooiweg. Of met vaste hand vanuit de trein. Leonhard Lapin Leonhard Lapin (1947) is een Estlandse architect en beeldend kunstenaar. Ook is hij bekend als dichter onder de naam Albert Trapeež. Hij studeerde van 1966-1971 architectuur aan de Eesti KunstiAkadeemi (Estonian Academy of Arts) in Tallin . Nu doceert hij aan diezelfde academie. Lapin is altijd een belangrijke figuur geweest in de Estse avantgarde beweging, o.a als lid van de non-conformistische groep ANK’64 en als een van de voormannen van de latere, op pop-art georiënteerde SOUP’69 (een verwijzing naar Andy Warhols Campbell’s Soup Cans, 1962). 'When American pop artists took mass culture to high art, then Estonian pop artists turned the Soviet ‘low’ mass culture into an elitist and witty ‘union pop’ (Soviet pop) [...]' (Bron: Culture Estonica: Changes in mentality). Suprealisme Lapin’s artistieke opvatting heeft
hij zelf in 1993 samengevat in het begrip suprealisme.
In zijn Suprealist
Manifesto (2007) staat daarover te lezen: 'Suprealism corrects the relationship between
"high" and "low" art, bringing popular kitsch to exhibition halls and
elitist ideas to the masses'. Architectuur Over Lapins productie als architect
heb ik slechts enkele aanwijzingen kunnen vinden. Onder andere deze
bespreking van de Tallin School: In een lang artikel bespreekt de
Estlandse architectuurhostorcus Andres Kurg o.a. Lapins ontwerp City of
the living – City of the Dead (1978) Opmerkelijk is de verwijzing naar Lapins belangstelling voor het boeddhisme. In 1984 kreeg Lapin de opdracht om een klooster te bouwen voor de Estonian Buddhist Brotherhood. Architektron Urania Veel voorkomende thema’s
in Lapins werk zijn visuele processen, geometrie, taal en tekens. Zijn
in series geschilderde barcodecomposities
herinneren aan de Op Art uit de jaren 60. Voor treinreizigers van en naar Groningen is deze markering een navigatiebaken, een miniatuur vuurtoren. Dit witte torentje verwijst volgens Lapin naar de legende van de Ivoren Toren en de kleur van ivoor. Wat bedoelde Lapin hiermee? Had hij de Bijbeltekst van het Hooglied voor ogen? Meer voor de hand ligt de modernere betekenis van de ivoren toren als een plek voor overpeinzing, ver weg van het dagelijkse leven. Deze uitleg is terug te voeren op het teruggetrokken bestaan van een Franse dichter, Alfred de Vigny. Maar de ivoren toren kan ook nog andere betekenissen hebben. De toren is gebouwd als een wenteltrap, een dubbele spiraal (helix). Die spiraal verwijst naar de spiraalvorminge structuur van het DNA, de basis van het leven. Wie de toren beklimt, tree voor tree, kan dat ervaren als een moment van meditatie. De terugweg is misschien nog wel belangrijker.
Op het bovenste niveau van de toren is een observatiepost waar de bezoeker ’s nachts het ‘kosmische boek’ kan lezen. De bezoeker verliest tijdelijk het contact met de aarde beneden en komt terecht in de wereld van de geest. Hij ondervindt daar verlichting. Dat laatste nam Lapin in zijn ontwerp zelfs letterlijk: naderende treinen moesten de neonverlichting van de toren inschakelen. Die verlichting werd automatisch weer uitgeschakeld als de trein voorbij was. Die (spirituele) verlichting is overduidelijk weer een verwijzing naar het boeddhisme of hindoeïsme. Tenslotte is er veel overeenkomst tussen het Kundalini symbool met de twee slangen en de dubbele DNA-spiraal. Het zijn allebei levenssymbolen, de eerste in een spirituele zin, de laatste in een wetenschappelijke context. Je zou Lapins toren of wenteltrap dus ook kunnen beschouwen als een soort levensboom, in elk geval de stam ervan. In Lapins oorspronkelijke ontwerp was zijn toren veel hoger (ca.37 m, ongeveer even hoog als markering S1, de elektriciteitsmast van Kurt Korster). Bovenin had hij eerst een groot platform getekend, met een klein sterrenwachtkoepeltje, compleet met telescoop. Om financiële redenen moest het allemaal een stuk simpeler, net als bij de meeste andere markeringen trouwens. De hoogte werd gehalveerd, naar 18 m. In plaats van het platform kwam er nu een scheef gestelde metalen plaat met een spiegelende onderkant. De plaat stelt een grens voor, maar ook een toegangspoort, een deur naar een andere werkelijkheid. De spiegel moest dat effect versterken: je ziet jezelf erin, op de grens van de dagelijkse en die andere werkelijkheid. Ook zou het licht van naderende treinen in die spiegel weerkaatsen.
De naam Architektron Urania zoals Lapin zijn markering doopte wil er bij mij niet in. Voor deze markering, waar ik in de trein bijna dagelijks langskom, vind ik Stairway to Heaven een veel passender naam. Met dank aan Led Zeppelin.
[video van PolAlvarezBalague] Meer over Lapin: Leonhard
Lapin - expositie Signs and Void
|
Books of Groningen - overzicht |
|
© 2009 |
|
Stadsmarkering S9 staat voor het negende teken
(de A) in de naam CRUONINGA. Het kunstwerk staat op een weinig
aantrekkelijke locatie, ingeklemd tussen twee spoorlijnen – richting
Haren / Assen en richting Hoogezand - , een industriegebied, een
sportveld en een volkstuinencomplex. De markering is ontworpen door de
Estlandse architect Leonhard Lapin, als een ‘toren’ in de vorm van een
wit geschilderde wenteltrap, ca. 18 meter hoog. Bovenop is een metalen
plaat scheef gemonteerd.
Nogal
cryptische, wollige woorden. Maar ja, het past wel in het toch al
raadselachtige masterplan van Libeskind. Meer kon ik er tot nu toe niet
van maken. Maar als je leest dat Lapin een boeddhistenklooster
heeft gebouwd is het zeer aannemelijk dat hij met
deze wenteltrap ook een relatie heeft gelegd met zijn
boeddhistische interesse.
elkaar vervlochten
slangen. De slang is een van de oudste en meest verbreide diersymbolen
ter wereld, soms met een positieve, soms met een negatieve betekenis.
De dubbele slang als drager van kosmische levensenergie is vooral
bekend uit de Hindoeïstische 
De aan en uit flitsende verlichting van de
toren kwam er niet. De NS zag er een veiligheidsrisico in:
machinisten konden door die verlichting afgeleid worden. Ook het
daadwerkelijk beklimmen van de trap werd uit veiligheidsoogpunt
onmogelijk gemaakt door de treden van de onderste 3 meter te
verwijderen. En sinds 2002 is het hele kunstwerk onbereikbaar, voor het
gewone publiek dan. Graffitispuiters laten zich echter niet zomaar
tegenhouden. Ze hebben de trap van onder tot boven van tags
voorzien, onder meer - heel toepasselijk
- het woord