Wat zie je in die steen?
Wat mij fascineert in zwerfstenen is
hun veelvormigheid. Bij elke steen zit er wel een verhaal achter. En
soms kun je een steen 'lezen' alsof het een boek is.
- In de eerste plaats is er het verhaal van hun onstaan. Veel stenen hebben een
onvoorstelbare ouderdom, meestal gerekend in miljoenen jaren. De oudste
bekende gesteenten op aarde worden geschat op 3,8 miljard (3800 miljoen)
jaar. De oudste gesteenten in Scandinavië - precambrische schisten en gneisgesteenten
in Finland - zijn gedateerd op om en nabij 3 miljard jaar. Zulke tijdsdimensies
geven je een heel andere kijk op allerlei menselijke drukdoenerij. Stenen
hebben zelden haast.
- Dat wil niet zeggen dat geologie maar een saaie bezigheid is. In tegendeel.
Bij veel gesteentevormende processen zijn ontzagwekkende krachten in het
spel. Dat is aan sommige stenen nog te zien. Bij vulkaanuitbarstingen bijvoorbeeld
worden uitvloeiingsgesteenten gevormd, zoals ignimbrieten en agglomeraatlava's.
Die kun je ook als zwerfsteen vinden. En als je zo'n steen met een loep
bekijkt zie je nog de sporen van het vulkaangeweld: slierten van eens gesmolten
steen en lava, scherven en brokjes puin, gebarsten of gedeeltelijk opgeloste
kristallen. Zulke sporen, hoe klein ook, brengen je een gevoel van respect
bij voor de natuurkrachten die hier aan het werk geweest zijn.
- Bij zwerfstenen komt er nog een extra tijdsdimensie bij, nl. hun reis
vanuit ergens in Scandinavië naar ons land gedurende de voorlaatste IJstijd
(het Saalien) zo'n 200.000 jaar geleden. Als het gaat om gidsgesteenten
- uit een bekend herkomstgebied - wordt het bijna een compleet reisverhaal.
Een vertrekstation, een vervoermiddel, een aankomstperron. Maar helemaal
precies zullen we het waarschijnlijk nooit weten. Daarvoor ontbreken teveel
details, over de exacte route, de reisduur en de vertragingen onderweg.
- Zwerfkeien die op akkers gevonden worden hebben gewoonlijk een sterk verweerde,
grauwe buitenkant. Maar sla je er een stukje af, dan word je vaak verrast!
Prachtige kleurencombinaties, scherpe kristalvlakjes, insluitsels, vergroeiingen,
microscopisch fijn getekende grondmassa's, individuele kristalvormen etc.
Je hebt wel een goede loep (vergroting 10 x) nodig om dit allemaal te zien.
Of beter nog een stereomicroscoop, die maakt de verrassing nog wat groter. Stenen
die uit verse keileem komen of uit grindputten zien er aan de buitenkant
meestal nog fris uit. Die hebben kennelijk minder bloot gestaan aan verwering.
- Een verweerde buitenkant heeft zijn eigen betekenis. Elke zwerfsteen is
een product van erosie. Die verwering draagt bij aan het karakter en de
herkenbaarheid van de steen. Soms herken je een bepaald soort putjes, uitgesleten
ovaalvormige ringen of vrij geërodeerde kristalvormen. Ook erosie is een
verhaal. Je kunt stenen vinden, bedekt met krassen, met één of meerdere vlak
geschuurde kanten of zelfs helemaal bolrond geslepen. Dat zijn aanwijzingen
dat deze stenen de werking van het landijs hebben ondergaan.
- Zwerfstenen komen tevoorschijn op allerlei natuurlijke vindplaatsen. Op
akkers, aan het strand, bij wegaanleg, in bouwputten etc. Mineralen- en
fossielenzoekers zijn meestal aangewezen op - buitenlandse - steengroeven.
Die groeven vind ik meestal nogal deprimerende, ontsierende plekken in
het landschap. Dat geldt helaas ook voor verschillende zandgroeven waar
zwerfstenen gevonden worden, o.a. in de oostelijke grensstreek. Zelf geef
ik de voorkeur aan het vrije veld, langs de Hondsrug in Drenthe.
- Zwerfkeien bieden eigenlijk alles wat een stenenzoeker zich maar kan wensen.
Je kunt stenen vinden die als zwerfsteen of gidsgesteente interessant zijn,
maar ook stenen met mooie mineralen of fossielen, stenen met gletsjerkrassen,
windkanters, stenen met golfribbels, stenen met fossiele levenssporen.
En nog veel meer.
|
vorige | volgende
Zwerfstenen - overzicht
|
